Choroba Scheuermanna – ćwiczenia, leczenie i rehabilitacja

Autorka

mgr Dominika Kapusta

Magister fizjoterapii (AWF Kraków) · Certyfikowana terapeutka BSPTS (metoda Rigo) · Akademia Osteopatii (4. rok) · PWZFz: 76299

⭐⭐⭐⭐⭐ 5,0 (90 opinii na ZnanyLekarz)

✓ Zweryfikowano merytorycznie 28 czerwca 2026 przez mgr Filipa Skowrona, fizjoterapeutę i osteopatę (PWZ 28210, członek OSEAN).

Choroba Scheuermanna to najczęstsza przyczyna sztywnej, nadmiernej kifozy u nastolatków - dotyczy ok. 1-8% młodzieży, a duże badanie populacyjne wykazało częstość około 4%. To choroba silnie dziedziczna (odziedziczalność 0,74 w badaniu ponad 11 tysięcy par bliźniąt), a nie skutek „złego siedzenia". Kręgi piersiowe przybierają kształt klina i powstaje sztywny garb, który nie znika przy wyproście. W tym poradniku znajdziesz: różnicę między chorobą Scheuermanna a zwykłym garbieniem się, progi decydujące o wyborze leczenia, konkretne ćwiczenia oparte na badaniach oraz to, czego realnie można się spodziewać. Wszystko oparte na 11 recenzowanych źródłach i praktyce klinicznej w gabinecie Miejsce Zdrowia w Krakowie-Czyżynach.

Czym jest choroba Scheuermanna?

Choroba Scheuermanna, zwana też kifozą młodzieńczą, to zaburzenie wzrostu kręgosłupa. Przednia część trzonów kręgowych rośnie wolniej niż tylna. W efekcie kilka sąsiednich kręgów przyjmuje kształt klina, a kręgosłup piersiowy wygina się do tyłu mocniej niż powinien.

Mówiąc obrazowo: zdrowy krąg przypomina prostokąt. W tej chorobie staje się klinem, węższym z przodu. Kliny układają się jeden na drugim i tworzą sztywne, „okrągłe" plecy.

Lekarze rozpoznają chorobę według ścisłych kryteriów. Wymagają one klinowacenia co najmniej 5 stopni w trzech lub więcej sąsiednich kręgach oraz sztywnej kifozy piersiowej o kącie powyżej 40 stopni. Towarzyszą temu zwykle guzki Schmorla i nieregularne blaszki graniczne kręgów.

Typy choroby i guzki Schmorla

Wyróżnia się dwa typy. Typ I dotyczy tylko odcinka piersiowego (szczyt Th7–Th9). Typ II obejmuje pogranicze piersiowo-lędźwiowe (szczyt Th10–Th12) - w tym typie ból kręgosłupa występuje częściej.

W opisach badań często pojawiają się guzki Schmorla. To wpuklenia krążka międzykręgowego w trzon kręgu. Nie są nowotworem i u wielu osób nie dają objawów. W chorobie Scheuermanna są jednak typowym objawem radiologicznym.

Choroba nie jest rzadka - badanie populacyjne wykazało częstość około 4%, a inne dane podają zakres od 1% do 8%. Rozpoznanie pada najczęściej między 12. a 17. rokiem życia, częściej u chłopców. To choroba silnie dziedziczna: badanie ponad 11 tysięcy par bliźniąt wykazało odziedziczalność na poziomie 0,74. Ta choroba nie jest skutkiem „złego siedzenia", noszenia plecaka ani lenistwa - to przede wszystkim kwestia genów i wzrostu. Jeśli szukasz informacji o rozpoznawaniu nieprawidłowości postawy u młodszych dzieci, więcej znajdziesz w artykule wady postawy u dzieci.

Choroba Scheuermanna a zwykłe garbienie się

To kluczowa różnica, bo decyduje o całym podejściu do terapii. Zwykła wada postawy jest „miękka" - dziecko potrafi się wyprostować. W chorobie Scheuermanna garb jest sztywny i nie znika przy wyproście ani w leżeniu. Poniższa tabela podsumowuje różnice.

Objawy choroby Scheuermanna

Najczęściej pojawiają się dwa problemy: widoczna deformacja i ból pleców. Typowe objawy to:

• Zaokrąglone, „garbate" plecy w odcinku piersiowym - to najczęstszy powód wizyty. Garb jest sztywny.
• Ból pleców w okolicy szczytu wygięcia - zwykle tępy, nasila się przy aktywności, ustępuje w spoczynku.
• Sztywność i ograniczona ruchomość kręgosłupa piersiowego.
• Napięte mięśnie z tyłu ud (kulszowo-goleniowe) oraz nasilona lordoza lędźwiowa.

Ból zwykle nie jest bardzo silny i nie ma jednego momentu, w którym się zaczął. Powikłania neurologiczne są rzadkie, ale każde drętwienie czy osłabienie nóg wymaga pilnej konsultacji.

Diagnostyka: rola zdjęcia RTG

Podstawą rozpoznania jest wywiad, badanie i boczne zdjęcie RTG kręgosłupa. Fizjoterapeuta lub ortopeda ocenia kształt i sztywność wygięcia oraz ruchomość kręgosłupa.

Na zdjęciu RTG lekarz mierzy kąt kifozy metodą Cobba i ocenia klinowacenie kręgów. Sztywna kifoza powyżej 40 stopni z klinowaceniem co najmniej 5 stopni w trzech sąsiednich kręgach potwierdza rozpoznanie. Rezonans magnetyczny nie jest konieczny do diagnozy - bywa przydatny przed operacją lub przy objawach neurologicznych.

W międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-10 choroba Scheuermanna (młodzieńcza kifoza) ma kod M42.0 (młodzieńcza osteochondroza kręgosłupa). Co istotne, klasyfikacja wprost odróżnia ją od zwykłego garbienia: kod M42.0 nie obejmuje kifozy zależnej od wadliwej postawy (ta ma osobny kod M40.0). Kod M42.0 możesz spotkać w skierowaniach i dokumentacji medycznej. Chorobie może też towarzyszyć boczne skrzywienie kręgosłupa, czyli skolioza - jeśli podejrzewasz ją u dziecka, więcej znajdziesz w poradniku o skoliozie u dzieci i nastolatków.

Leczenie choroby Scheuermanna

U zdecydowanej większości pacjentów wystarcza leczenie zachowawcze, bez operacji. Wybór metody zależy od wielkości kąta kifozy, nasilenia bólu oraz tego, czy dziecko nadal rośnie. Poniższa tabela pokazuje orientacyjne progi.

Przy leczeniu zachowawczym kluczowe są: indywidualnie dobrane ćwiczenia wzmacniające grzbiet i rozciągające napięte struktury, nauka prawidłowej postawy, doraźnie leki przeciwbólowe oraz regularna aktywność fizyczna. Gorset zwykle nie cofa istniejącego wygięcia, ale hamuje jego pogłębianie - warto mieć realne oczekiwania, bo w badaniach część pacjentów progresowała mimo gorsetu (w jednej z prac aż 27 procent).

Przy wskazaniach medycznych operacja jest wykonywana w ramach NFZ, bez kosztu dla pacjenta. W leczeniu prywatnym cenę podaje dany szpital po kwalifikacji.

Ćwiczenia w chorobie Scheuermanna - co działa

Ćwiczenia to jeden z filarów terapii. Ich realny cel to zatrzymanie progresji, poprawa postawy i zmniejszenie bólu - a nie wyprostowanie utrwalonych klinów. Trzeba to powiedzieć uczciwie: do dziś nie ma rozstrzygających badań pokazujących trwałą korekcję kifozy samymi ćwiczeniami, a fizjoterapię zaleca się przede wszystkim przy deformacji elastycznej. Mimo to ćwiczenia mają mocne uzasadnienie - poprawiają funkcję, zmniejszają ból i zmęczenie.

Najlepsze dowody ma metoda Schroth. W jedynym badaniu z randomizacją w tej chorobie terapia Schroth poprawiła kąt kifozy istotnie bardziej niż klasyczne ćwiczenia przeciw grawitacji. Metoda opiera się na korekcji postawy z kontrolą lustrzaną i specyficznymi wzorcami oddechowymi, dobieranymi indywidualnie.

W praktyce pracujemy nad czterema obszarami, potwierdzonymi w recenzowanych pracach: wzmacnianiem mięśni prostujących odcinek piersiowy, rozciąganiem mięśni piersiowych i kulszowo-goleniowych, mobilizacją odcinka piersiowego oraz nauką świadomej postawy. Poniżej konkretne przykłady ćwiczeń z tych grup.

Przykładowe ćwiczenia (do indywidualnego dobrania)

• Wyprost piersiowy na rolce (mobilizacja) - leżenie tyłem, rolka piankowa w poprzek pod szczytem kifozy, dłonie podtrzymują głowę, łagodny wyprost nad rolką. Powoli, bez bólu. To element programów mobilizacyjnych w hiperkifozie.
• Wzmacnianie prostowników grzbietu (np. „kobra"/uniesienia tułowia) - leżenie przodem, unoszenie klatki i barków przy ściągniętych łopatkach. Wzmacnia mięśnie prostujące odcinek piersiowy, których siła poprawia funkcję.
• Ściąganie łopatek (Y-T-W) - leżenie przodem lub przy ścianie, ramiona układane w litery Y, T, W, aktywne ściąganie łopatek. Wzmacnia mięśnie międzyłopatkowe.
• Rozciąganie mięśni piersiowych (w futrynie) - przedramiona oparte o framugę, łagodny wykrok, otwarcie klatki. Rozluźnia napięte mięśnie piersiowe poprawiające postawę.
• Rozciąganie mięśni kulszowo-goleniowych - w siadzie lub leżeniu, łagodny skłon do prostej nogi. Łagodzi przykurcze związane z kompensacyjną hiperlordozą lędźwiową.
• Autoelongacja i nauka postawy - „wydłużanie" kręgosłupa w pozycji stojącej, utrzymanie korekcji w codziennych czynnościach. Element metody Schroth.

Czego nie robić i jak spać?

Nie ma jednej oficjalnej „listy zakazów" - wiele zależy od stopnia choroby. Z praktyki klinicznej zwykle zalecam ostrożność przy: dźwiganiu dużych ciężarów i ćwiczeniach mocno obciążających kręgosłup osiowo; sportach z licznymi wstrząsami i wysokim ryzykiem urazu w okresie aktywnego leczenia; długim siedzeniu w zgarbionej pozycji bez przerw; oraz ćwiczeniach mocno zginających kręgosłup piersiowy do przodu z obciążeniem.

Zamiast unikać ruchu, lepiej wybierać aktywności korzystne dla pleców: pływanie (szczególnie na plecach), ćwiczenia wyprostne, spacery i kontrolowany trening wzmacniający. Jeśli problemem jest głównie zaokrąglenie górnej części pleców u osoby dorosłej, pomocny może być też wpis o ćwiczeniach na wdowi garb.

Jak spać? Z doświadczenia klinicznego sprawdza się materac o średniej twardości i unikanie bardzo wysokiej poduszki wymuszającej zgięcie szyi. To zalecenia praktyczne, oparte na ergonomii, a nie na mocnych dowodach naukowych.

Typowy scenariusz z naszej praktyki

To nie jest opis jednego pacjenta, lecz uogólniony, realistyczny przebieg, jaki najczęściej widujemy w gabinecie przy chorobie Scheuermanna u nastolatka. Zakresy poprawy opieram na badaniach z bibliografii, nie na pojedynczym przypadku.

Czy choroba Scheuermanna jest groźna? Rokowanie

Dla większości osób rokowanie jest dobre. Pacjenci z kifozą poniżej około 60 stopni po zakończeniu wzrostu zwykle nie mają poważnych następstw. Klasyczne, 32-letnie badanie obserwacyjne (67 pacjentów ze średnim kątem 71°) pokazało, że jakość życia, wykształcenie i aktywność zawodowa są w dużej mierze zachowane.

Trzeba jednak uczciwie dodać dwie rzeczy. Po pierwsze, osoby z tą chorobą częściej zgłaszają ból pleców niż osoby zdrowe. Po drugie, poważne problemy z oddychaniem są rzadkie i dotyczą głównie bardzo dużych krzywizn, powyżej 100 stopni - przy krzywiznach mniejszych funkcja płuc w obserwacji długoterminowej pozostaje prawidłowa. W obserwacjach długoletnich pacjenci leczeni różnymi metodami osiągali zbliżony wynik funkcjonalny.

Pozostawiona bez leczenia, zwłaszcza w cięższych postaciach, choroba może prowadzić do utrwalenia deformacji i większego ryzyka przewlekłego bólu. Im wcześniej zaczniesz terapię w okresie wzrostu, tym lepsze efekty. U dorosłych kręgosłup już nie rośnie, więc deformacja nie pogłębia się z tego powodu - leczenie skupia się wtedy na zmniejszeniu bólu i poprawie sprawności.

Mity i fakty o chorobie Scheuermanna

Wokół tej choroby narosło sporo nieporozumień - część z nich utrudnia pacjentom skuteczną terapię, a część niepotrzebnie straszy rodziców. Poniżej osiem najczęstszych mitów zestawionych z tym, co mówią badania.

Opinie pacjentów

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy chorobę Scheuermanna da się wyleczyć?
Nie cofniemy klinowatego kształtu kręgów, który już powstał. Możemy jednak zatrzymać postęp choroby, poprawić postawę i zmniejszyć ból. U wielu pacjentów efekty leczenia zachowawczego są bardzo dobre.

Jakie ćwiczenia pomagają w chorobie Scheuermanna?
Najczęściej pracuje się nad wzmacnianiem prostowników grzbietu i mięśni ściągających łopatki, mobilizacją odcinka piersiowego, rozciąganiem klatki piersiowej i mięśni kulszowo-goleniowych oraz nauką postawy. Najlepsze dowody ma metoda Schroth. Zestaw musi być dobrany indywidualnie po badaniu.

Do jakiego lekarza się zgłosić?
Najpierw do ortopedy zajmującego się kręgosłupem oraz do fizjoterapeuty. W cięższych przypadkach potrzebna jest konsultacja chirurga kręgosłupa.

Czy z chorobą Scheuermanna można uprawiać sport?
Tak, ruch jest wskazany. Korzystne są pływanie i ćwiczenia wzmacniające grzbiet. Unika się dużych obciążeń osiowych i sportów wysokiego ryzyka w okresie leczenia. Zakres aktywności ustal z fizjoterapeutą.

Czy guzki Schmorla to nowotwór?
Nie. To wpuklenia krążka międzykręgowego w trzon kręgu, nie zmiana nowotworowa. Są częste i często bezobjawowe.

Czy choroba uprawnia do renty lub grupy inwalidzkiej?
Sama diagnoza tego nie przesądza. Liczy się funkcjonalny stan kręgosłupa, nasilenie objawów i wpływ na zdolność do pracy. O rencie decyduje lekarz orzecznik ZUS, a o stopniu niepełnosprawności - zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Na orzeczenie warto przygotować pełną dokumentację medyczną. To informacja ogólna, a nie porada prawna.

Po jakim czasie widać efekty ćwiczeń?
Pierwsze odczucia (mniejszy ból, większa swoboda) bywają po kilku tygodniach systematycznej pracy. Zmiany postawy i funkcji buduje się miesiącami. Pamiętaj jednak, że celem nie jest wyprostowanie utrwalonych klinów, lecz zatrzymanie progresji i poprawa komfortu.

Czy chorobę Scheuermanna można rozpoznać bez RTG?
Badanie kliniczne daje silne podejrzenie (sztywny garb nieustępujący przy wyproście), ale rozpoznanie potwierdza boczne zdjęcie RTG - to na nim mierzy się kąt Cobba i ocenia klinowacenie kręgów oraz guzki Schmorla.

Czy to boli? Jaki jest typowy ból?
Ból bywa, ale zwykle nie jest bardzo silny. Najczęściej jest tępy, umiejscowiony w okolicy szczytu wygięcia, nasila się przy aktywności i ustępuje w spoczynku. W typie II (piersiowo-lędźwiowym) ból pojawia się częściej.

Czy dorosły może mieć chorobę Scheuermanna?
Tak - choroba powstaje w okresie wzrostu, ale jej skutki (utrwalona kifoza, przewlekły ból) towarzyszą w dorosłości. U dorosłych kręgosłup już nie rośnie, więc deformacja nie pogłębia się z tego powodu, a leczenie skupia się na zmniejszeniu bólu i poprawie sprawności.

Czy chorobie zawsze towarzyszy skolioza?
Nie zawsze, ale boczne skrzywienie kręgosłupa może współwystępować. Dlatego badanie obejmuje ocenę w obu płaszczyznach. Jeśli podejrzewasz skoliozę u dziecka, opisuję to w osobnym poradniku.

Jak długo nosi się gorset?
Zwykle od 12 do 24 miesięcy, najczęściej u dzieci, które wciąż rosną. Skuteczność zależy od typu gorsetu, czasu noszenia i dojrzałości kostnej. Gorset głównie hamuje progresję, rzadko cofa istniejące wygięcie.

Czy metoda Schroth jest lepsza od zwykłych ćwiczeń?
W jedynym badaniu z randomizacją w tej chorobie terapia Schroth poprawiła kąt kifozy istotnie bardziej niż klasyczne ćwiczenia przeciw grawitacji. To najmocniejszy dowód, jakim dziś dysponujemy, choć liczba badań wciąż jest ograniczona.

Czy mogę ćwiczyć samodzielnie w domu?
Praca domowa jest wręcz konieczna dla efektów, ale zestaw powinien być najpierw dobrany i sprawdzony przez fizjoterapeutę. Ćwiczenia „z internetu" bez oceny elastyczności kifozy i wieku kostnego mogą nie pomóc, a przy dużej, sztywnej kifozie niektóre ruchy bywają przeciwwskazane.

Czy choroba Scheuermanna jest dziedziczna?
Tak, i to silnie. Badanie ponad 11 tysięcy par bliźniąt wykazało odziedziczalność na poziomie 0,74. Jeśli choroba wystąpiła w rodzinie, warto obserwować postawę dziecka w okresie szybkiego wzrostu.

Podsumowanie

Choroba Scheuermanna to najczęstsza przyczyna sztywnej kifozy u nastolatków i powstaje w okresie wzrostu. To choroba silnie dziedziczna, a nie skutek złej postawy. U większości pacjentów rokowanie jest dobre, a fizjoterapia i ćwiczenia przynoszą realną poprawę funkcji i zmniejszenie bólu. Gorset i operację stosuje się tylko w cięższych przypadkach. Najważniejsze jest wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie terapii w okresie dojrzewania.

Jeśli zauważasz u siebie lub dziecka sztywne, zaokrąglające się plecy, umów się na konsultację u ortopedy i fizjoterapeuty. W gabinecie Miejsce Zdrowia w Krakowie zajmuję się korekcją wad postawy - wspólnie zaplanujemy terapię dopasowaną do Twojego kręgosłupa.

Bibliografia

1. Mansfield JT, Bennett M. Scheuermann Disease. StatPearls [Internet]. 2023. PMID: 29763141.
2. Sørensen KH. Scheuermann's juvenile kyphosis. Munksgaard; 1964 (kryteria klasyczne).
3. Makurthou AA, Oei L, El Saddy S, i wsp. Scheuermann disease: evaluation of radiological criteria and population prevalence. Spine. 2013;38(19):1690–1694. PMID: 24509552.
4. Huq S, Ehresman J, Cottrill E, i wsp. Treatment approaches for Scheuermann kyphosis: a systematic review. J Neurosurg Spine. 2020;32(2):235–247. PMID: 31675699.
5. Damborg F, Engell V, Andersen M, i wsp. Prevalence, concordance, and heritability of Scheuermann kyphosis based on a study of twins. J Bone Joint Surg Am. 2006. PMID: 17015588.
6. Riddle EC, Bowen JR, Shah SA, i wsp. The duPont kyphosis brace for the treatment of adolescent Scheuermann kyphosis. J South Orthop Assoc. 2003;12(3):135–140. PMID: 14577720.
7. Bezalel T, Carmeli E, Levi D, Kalichman L. The Effect of Schroth Therapy on Thoracic Kyphotic Curve and Quality of Life in Scheuermann's Patients: A Randomized Controlled Trial. Asian Spine J. 2019;13(3):490–499. PMID: 30669825. DOI: 10.31616/asj.2018.0097.
8. Negrini S, i wsp. SOSORT consensus: conservative treatment of idiopathic & Scheuermann's kyphosis. Scoliosis. 2010. PMCID: PMC2890418.
9. Marciniak A, i wsp. Schroth Physiotherapeutic Scoliosis-Specific Exercise (PSSE) Trials — Systematic Review of Methods. 2023. PMID: 37371186.
10. Murray PM, Weinstein SL, Spratt KF. The natural history and long-term follow-up of Scheuermann kyphosis. J Bone Joint Surg Am. 1993;75(2):236–248. PMID: 8423184.
11. Soo CL, Noble PC, Esses SI. Scheuermann kyphosis: long-term follow-up. Spine J. 2002;2(1):49–56. PMID: 14588288.

‍

‍

‍