Konsultacja trwa 60 minut i kończy się konkretnym rozpoznaniem oraz planem działania.

Wywiad. Pytamy o przebieg ciąży i porodu, karmienie, rozwój mowy, dotychczasowe leczenie i konsultacje, a u dorosłych o okoliczności powstania trudności, choroby współistniejące i przyjmowane leki. U dzieci wywiad prowadzimy z opiekunem.

Ocena. Badamy budowę i sprawność aparatu artykulacyjnego, ruchomość języka, warg i podniebienia, sposób połykania, tor oddechowy, napięcie mięśniowe w obrębie twarzy i szyi, artykulację oraz ogólną sprawność komunikacyjną. U niemowląt oceniamy odruchy oralne i przebieg karmienia.

Wnioski. Omawiamy, co wynika z badania, czy trudności mieszczą się w normie rozwojowej, czy wymagają terapii, oraz czy potrzebna jest dodatkowa diagnostyka.

Zalecenia. Wychodzicie z konkretnymi wskazówkami do pracy w domu oraz planem dalszych kroków.

Warto zabrać posiadaną dokumentację medyczną, wypisy szpitalne, wyniki badań słuchu, opinie z poradni i przedszkola oraz, w przypadku niemowląt, informacje o przebiegu karmienia. Dobrze jest umówić wizytę w porze, w której dziecko jest wyspane.

Diagnostyka funkcjonalna aparatu mowy. Ocena struktury i funkcji, w tym wędzidełka języka, podniebienia, warg oraz koordynacji oddechowo-fonacyjnej.

Ocena połykania i karmienia. U niemowląt obserwacja karmienia piersią lub butelką, u dzieci starszych i dorosłych ocena bezpieczeństwa i sprawności połykania, także w kierunku dysfagii.

Narzędzia standaryzowane. Wykorzystujemy testy i skale pozwalające odnieść wynik do norm wiekowych, a nie tylko do wrażenia klinicznego.

Terapia miofunkcjonalna. Praca nad ustawieniem języka w spoczynku, torem oddechowym i wzorcem połykania.

Terapia artykulacji. Ćwiczenia ukierunkowane na konkretne głoski, prowadzone w formie zabawy u młodszych dzieci.

Wsparcie komunikacji u dorosłych. Po udarze, przy afazji, dyzartrii i chorobach neurologicznych, z naciskiem na funkcjonalne porozumiewanie się w codziennych sytuacjach.

Instruktaż dla rodziny. W terapii neurologopedycznej efekt zależy w dużej mierze od codziennej pracy w domu, dlatego uczymy konkretnych ćwiczeń i sposobów wspierania komunikacji.

Konsultacja to punkt wyjścia, nie automatyczne skierowanie na terapię. Możliwe są cztery scenariusze.

Brak wskazań do terapii. Część trudności mieści się w normie rozwojowej. Wtedy mówimy o tym wprost, przekazujemy wskazówki wspierające rozwój i proponujemy kontrolę za kilka miesięcy, zamiast rozpoczynać niepotrzebne leczenie.

Ćwiczenia domowe i kontrola. Przy niewielkich trudnościach często wystarczy przeszkolenie opiekuna lub pacjenta i samodzielna praca, z wizytą kontrolną weryfikującą postęp.

Regularna terapia. Gdy trudności są utrwalone lub mają podłoże neurologiczne, ustalamy plan terapii z określonym celem i częstotliwością spotkań. Zwykle jest to jedno spotkanie w tygodniu, przy czym o efekcie decyduje przede wszystkim praca między sesjami.

Skierowanie do innego specjalisty. Neurologopeda nie zastępuje diagnostyki lekarskiej. Kierujemy dalej, gdy potrzebne jest badanie słuchu, konsultacja laryngologiczna, neurologiczna, ortodontyczna, ocena w kierunku zaburzeń rozwoju lub ocena chirurgiczna wędzidełka. Przy podejrzeniu dysfagii u osoby dorosłej po udarze niezbędna bywa dodatkowa diagnostyka instrumentalna.

Cele terapii formułujemy funkcjonalnie: zrozumiała wymowa konkretnych głosek, bezpieczne połykanie, skuteczne porozumiewanie się w codziennych sytuacjach. Postęp weryfikujemy na kontrolach, a jeśli go nie ma, zmieniamy podejście zamiast przedłużać terapię w nieskończoność.

Od jakiego wieku można umówić konsultację?
Od pierwszych tygodni życia, jeśli występują trudności z karmieniem lub połykaniem. W kwestii rozwoju mowy nie warto czekać do wieku przedszkolnego, gdy coś niepokoi wcześniej.

Kiedy zgłosić się z dzieckiem, które mało mówi?
Sygnałem do konsultacji jest brak gaworzenia, brak reakcji na dźwięki, brak pierwszych słów około 12 do 18 miesiąca, brak łączenia słów w wieku 2 lat, mowa niezrozumiała dla otoczenia u 3-latka oraz utrata umiejętności, które dziecko już zdobyło. Ostatni z tych objawów wymaga pilnej konsultacji.

Czy konsultacja od razu oznacza terapię?
Nie. Czasem wystarczą ćwiczenia domowe i kontrola, a czasem trudności mieszczą się w normie rozwojowej. Plan zależy od wyniku badania.

Ile trwa terapia?
To zależy od rodzaju zaburzenia. Wady artykulacyjne to zwykle kilka miesięcy, zaburzenia neurologiczne u dorosłych wymagają dłuższej i systematycznej pracy. Konkretne ramy podajemy po diagnozie.

Czy pracujecie z dorosłymi po udarze?
Tak, w zakresie afazji, dyzartrii i zaburzeń połykania. Fizjoterapia neurologopedyczna jest w tych przypadkach elementem szerszego postępowania, prowadzonego równolegle z opieką lekarską.

Czy potrzebuję skierowania?
Nie, umówisz się bezpośrednio. Przy podejrzeniu przyczyny wymagającej diagnostyki lekarskiej pokierujemy dalej.